ယောနသံဒေသ၏ ဗဟိုစုပေါင်းစနစ် (Centralized Collective System)

၁။ နိဒါန်း

ယောနသံဒေသသည် ဗမာလူမျိုးတို့၏ ရှည်လျားသော သမိုင်း၊ ကြွယ်ဝသော ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် တန်ဖိုးထားရမည့် ရိုးရာဓလေ့များကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည့် ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်။ ရာစုနှစ်များစွာ တည်တံ့ခိုင်မြဲခဲ့သည့် ဘာသာရေး၊ ရိုးရာနှင့် လူမျိုးရေး တည်ငြိမ်မှုများကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရန် ခိုင်မာသော ခေါင်းဆောင်မှုသည် အမြဲမရှိမဖြစ် လိုအပ်ခဲ့သည်။ ဤလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းရန်အတွက် ယောနသံဒေသသည် ဗဟိုစုပေါင်းစနစ် (Centralized Collective System) ကို တီထွင်ကျင့်သုံးရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်။

ဤစနစ်သည် တော်ဝင်မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသော ဒေသအကြီးအကဲ (Head of Region) ၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုရှိသော ဦးဆောင်မှု (ဗဟို) ကို ပြည်သူလူထု၏ တက်ကြွသော ပူးပေါင်းပါဝင်မှုနှင့် အကျိုးစီးပွားကို ကိုယ်စားပြုသည့် ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ၏ ပါဝင်မှု (စုပေါင်း) တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤစနစ်သည် သမ္မတစနစ်နှင့် ပါလီမန်စနစ်တို့၏ မူဝါဒ မတည်ငြိမ်မှုများနှင့် အာဏာရှင်စနစ်၏ ပြည်သူ့အခွင့်အရေး ကင်းမဲ့မှုကို ရှောင်ရှားပြီး၊ တည်ငြိမ်မှုနှင့် တာဝန်ခံမှုကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ထားသည်။

---

၂။ ဗဟိုစုပေါင်းစနစ်၏ အားသာချက်များ

ယောနသံဒေသက ကျင့်သုံးသော ဗဟိုစုပေါင်းစနစ်သည် များစွာသော အားသာချက်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားသည်။ ၎င်းတို့မှာ-

• အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် တည်ငြိမ်သော ခေါင်းဆောင်မှု (ဗဟို)

  • ဒေသအကြီးအကဲသည် ဒေသ၏ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်အဖြစ် ရာသက်ပန် တည်ရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲများကြားတွင် ဒေသ၏စည်းလုံးညီညွတ်မှုနှင့် တည်ငြိမ်မှုကို ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည်။

  • တော်ဝင်မိသားစုမှ ဆင်းသက်လာခြင်းကြောင့် ဒေသ၏ ဘာသာရေး၊ ရိုးရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပြယုဂ်အဖြစ် ရပ်တည်ပြီး ဒေသသားများအကြား စည်းလုံးမှုကို တည်ဆောက်ပေးသည်။

• ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့် တာဝန်ခံမှု (စုပေါင်း)

  • ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီကို ပြည်သူက ရွေးကောက်တင်မြှောက်သောကြောင့် ပြည်သူတို့၏ ဆန္ဒနှင့် လိုအပ်ချက်များကို တိုက်ရိုက်ကိုယ်စားပြုနိုင်မည်။

  • ဒေသအစိုးရအဖွဲ့သည် ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီအပေါ် တာဝန်ခံမှုရှိပြီး ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြည်သူများက စောင့်ကြည့်ဝေဖန်နိုင်သည်။

• အာဏာခွဲဝေမှုနှင့် ထိန်းညှိမှု (ဟန်ချက်ညီမှု)

  • ဒေသအကြီးအကဲ၊ ဒေသအစိုးရအဖွဲ့နှင့် ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီတို့အကြား အာဏာကို ခွဲဝေကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် အာဏာကို တစ်ဦးတစ်ယောက်က လုံးဝချုပ်ကိုင်ထားခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်။

  • ဒေသတွင်းအကြံပေးကောင်စီ (Regional Advisory Council) ဖွဲ့စည်းထားရှိခြင်းဖြင့် အမြင့်ဆုံးခေါင်းဆောင်မှုအပေါ် ပြည်သူ့အမြင်ကို အခြေခံသည့် အကြံပြုချက်များ ပေးနိုင်သည်။

---

၃။ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ဥပဒေရေးရာ ဖွဲ့စည်းပုံ

ယောနသံဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အောက်ပါအတိုင်း ဖွဲ့စည်းကျင့်သုံးမည်။

• ဒေသအကြီးအကဲ (Head of Region)

  • ဒေသ၏ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်ဖြစ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဥပဒေရေးရာနှင့် တရားစီရင်ရေး ကဏ္ဍအားလုံးကို အမြင့်ဆုံးအဆင့်မှ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲသည်။

  • ဒေသ၏ ဘက်စုံဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအတွက် ရေရှည်မျှော်မှန်းချက်နှင့် အဓိက မဟာဗျူဟာများကို ချမှတ်ပေးသည်။

  • ဒေသဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ဒေသအစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ခန့်အပ်ခြင်း၊ ရာထူးမှ ရုပ်သိမ်းခြင်းနှင့် နိုင်ငံတကာသံတမန်များကို လက်ခံတွေ့ဆုံခြင်း အပါအဝင် အခမ်းအနားဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးရမည်။

  • ဒေသလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များ၏ အမြင့်ဆုံး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရမည်။

• ဒေသအကြီးအကဲကို ရာထူးမှ ဖြုတ်ချခြင်း (Removal of Head of Region)

  • ဒေသအကြီးအကဲသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်းထန်စွာ ချိုးဖောက်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဒေသ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ခြိမ်းခြောက်ပါက ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ ထောက်ခံမှုနှင့် ဒေသတွင်းအကြံပေးကောင်စီ၏ တညီတညွတ်တည်း ထောက်ခံမှုဖြင့် ရာထူးမှ ဖြုတ်ချနိုင်သည်။

• ဒေသအစိုးရအဖွဲ့ (Regional Government)

  • ဒေသဝန်ကြီးချုပ်ကို ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ၏ ထောက်ခံမှုရရှိသူများထဲမှ ဒေသအကြီးအကဲက ခန့်အပ်မည်။

  • ဒေသအစိုးရအဖွဲ့သည် ဒေသအကြီးအကဲ ချမှတ်ပေးသော မဟာဗျူဟာများအတိုင်း နေ့စဉ်အုပ်ချုပ်ရေး ကိစ္စရပ်များကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရမည်။

  • ဒေသအကြီးအကဲနှင့် ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီနှစ်ခုလုံးအပေါ် နှစ်ဖက်တာဝန်ခံမှု (Dual Accountability) ရှိရမည်။

• ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ (Public Advisory Council)

  • ဒေသခွဲအသီးသီးမှ ပြည်သူများက လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲများဖြင့် တိုက်ရိုက်ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော ကောင်စီဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းမည်။

  • ဒေသအကြီးအကဲ ချမှတ်ပေးသော မူဝါဒဘောင်အတွင်းမှ ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို ရေးဆွဲခြင်း၊ ဆွေးနွေးအတည်ပြုခြင်း တို့ကို ဆောင်ရွက်မည်။

  • ဒေသအစိုးရ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အကြံပေး ထိန်းကျောင်းစောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် တာဝန်ခံမှုရှိစေရန် ဆောင်ရွက်ရမည်။

  • ဒေသ၏ ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကို ကြီးကြပ်ခြင်းနှင့် အကြံပြုအတည်ပြုခြင်း လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိမည်။

• ဒေသတွင်းအကြံပေးကောင်စီ (Regional Advisory Council)

  • ဒေသအကြီးအကဲအား အကြံဉာဏ်များ ပေးနိုင်ရန်အတွက် ကျွမ်းကျင်သူများ၊ အစဉ်အလာခေါင်းဆောင်များနှင့် ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော အဖွဲ့ဖြစ်သည်။

  • ကောင်စီဝင်များကို သက်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်များတွင် ၎င်းတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုနှင့် အတွေ့အကြုံများအပေါ် မူတည်၍ ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံ ကောင်စီ၏ အတည်ပြုချက်ဖြင့် ခန့်အပ်မည်။

---

၄။ ယောနသံ တိုးတက်ရေးအဖွဲ့ (YTPU - Yanathon Progress Union)

ယောနသံ တိုးတက်ရေးအဖွဲ့ (YTPU) သည် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ဒေသအကြီးအကဲ၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာအောက်တွင် ထိပ်တန်းမူဝါဒချမှတ်ရေးနှင့် စီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအဖြစ် တာဝန်ယူသည်။

• လုပ်ပိုင်ခွင့်များ

  • ဒေသ၏ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ မူဝါဒကြီးများ၊ ရေရှည်စီမံကိန်းများနှင့် မဟာဗျူဟာများကို ချမှတ်ရာတွင် ဒေသအကြီးအကဲအား အကြံဉာဏ်များပေးခြင်း။

  • ဒေသအစိုးရအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အမြင့်ဆုံးအဆင့်မှ စောင့်ကြည့်ကြီးကြပ်ခြင်း။

  • ဒေသ၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် လုံခြုံရေးကို ကာကွယ်ရန်အတွက် အဓိက လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ချမှတ်ရာတွင် ဒေသအကြီးအကဲနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်း။

---

၅။ နိဂုံး

ယောနသံဒေသအတွက် ရေးဆွဲထားသော ဤဗဟိုစုပေါင်းစနစ်သည် ဒေသ၏ ထူးခြားသော သမိုင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုအခြေအနေများကို အလေးထား၍ ဖန်တီးထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တော်ဝင်မိသားစုမှ ဒေသအကြီးအကဲ၏ အမြင့်ဆုံးအာဏာဖြင့် ခိုင်မာသော ဦးဆောင်မှုနှင့် ပြည်သူလူထု၏ တက်ကြွသော ပါဝင်ပူးပေါင်းမှုကို ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြင့် ဒေသ၏ တည်ငြိမ်မှု၊ ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့် ပြည်သူ့အခွင့်အရေးများကို အာမခံနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။

ဤစနစ်ကို အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ခြင်းဖြင့် ယောနသံဒေသသည် ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် ထူးခြားသည့် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံတစ်ခုအဖြစ် ဂုဏ်ယူဝံ့ကြွားစွာ ရပ်တည်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ပါသည်။