ယောနသံဒေသ၏ အသေးစိတ် သန်းခေါင်စာရင်းနှင့် အိမ်ထောင်စုစာရင်း အစီရင်ခံစာ

(အစီရင်ခံစာအမှတ်: YDC-CEN-2026-002)
(ထုတ်ပြန်သူ- ယောနသံဒေသ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူဦးရေနှင့် သန်းခေါင်စာရင်း ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး)

၁။ သန်းခေါင်စာရင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အနှစ်ချုပ်

ယောနသံဒေသ၏ အုပ်ချုပ်ရေး၊ လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေး၊ စီးပွားရေးစီမံကိန်းများနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများ ထိရောက်စွာ ရေးဆွဲနိုင်ရန်အတွက် ပြည်သူ့အတိုင်ပင်ခံကောင်စီ၏ ညွှန်ကြားချက်အရ ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မတ်လ တစ်လတာကာလအတွင်း ဒေသတစ်ဝန်းလုံးတွင် ပြည်သူ့စာရင်းအင်းကို အသေးစိတ်ကောက်ယူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်။ ဤအစီရင်ခံစာသည် ဒေသအတွင်းရှိ လူဦးရေ၏ အချိုးအစား၊ အသက်အလိုက် ဖြန့်ကြက်မှု၊ လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုများ၊ လူမှုစီးပွားရေးနှင့် ပညာရေးအခြေအနေ၊ ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှု၊ အခြေခံအဆောက်အအုံများနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ အသုံးချမှု စသည်တို့ကို ဇယားများမပါဝင်ဘဲ အစီရင်ခံစာပုံစံဖြင့် ပြည့်စုံစွာ တင်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်။

၂။ လူဦးရေဆိုင်ရာ အချက်အလက်နှင့် ဖြန့်ကြက်မှု

ယောနသံဒေသ၏ စုစုပေါင်းလူဦးရေမှာ ၆၁၅,၂၁၀ ဦး ရှိပြီး အမျိုးသားဦးရေမှာ ၅၀.၂% နှင့် အမျိုးသမီးဦးရေမှာ ၄၉.၈% ဖြင့် အချိုးညီနီးပါး တည်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသည်။ အိမ်ထောင်စု စုစုပေါင်း ၁၂၃,၀၄၂ စု ရှိပြီး တစ်အိမ်ထောင်စုလျှင် ပျမ်းမျှလူဦးရေ ၅ ဦး ရှိသည်။ လူဦးရေ၏ ထက်ဝက်ကျော် (၅၀.၁%) သည် မြို့ပြဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး၊ ကျန် ၄၉.၉% သည် ကျေးရွာများနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဒေသများတွင် အခြေချနေထိုင်ကြသည်။

•  အသက်အလိုက် ဖြန့်ကြက်မှု: ဒေသ၏ လူငယ်အင်အားမှာ အားကောင်းပြီး အသက် ၁၅ နှစ်အောက် လူဦးရေသည် စုစုပေါင်း၏ ၂၈.၅% (၁၇၅,၃၀၀ ဦး) ကို ကိုယ်စားပြုသည်။ အလုပ်လုပ်နိုင်သောအင်အားစုဖြစ်သည့် အသက် ၂၅ နှစ်မှ ၅၄ နှစ်ကြား လူဦးရေမှာ ၄၁.၆% (၂၅၆,၀၀၀ ဦး) ဖြင့် လူဦးရေအများဆုံး အပိုင်းကို ဖွဲ့စည်းထားသည်။ အသက် ၆၅ နှစ်နှင့်အထက် သက်ကြီးရွယ်အိုများမှာမူ ၃.၁% (၁၉,၀၀၀ ဦး) သာရှိသေးသည်။

•  မိသားစုဖွဲ့စည်းပုံ: ဒေသတွင်း အိမ်ထောင်စုများ၏ ၆၅% သည် သားသမီးများနှင့်အတူ နေထိုင်သော အဓိကမိသားစုများ (nuclear families) ဖြစ်ကြသည်။ ကျန် ၂၅% သည် အဖိုးအဖွားများ၊ ဦးလေး၊ အဒေါ်များ ပါဝင်သော မိသားစုများ (extended families) ဖြစ်ကြပြီး၊ ကျန် ၁၀% သည် မိဘတစ်ဦးတည်းဖြင့် ရပ်တည်သော မိသားစုများ ဖြစ်ကြသည်။

•  လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေး: ယောနသံဒေသရှိ လူဦးရေ၏ ၉၄.၅% မှာ ဗမာလူမျိုးများဖြစ်ပြီး အကြီးဆုံးလူမျိုးစုဖြစ်သည်။ ကျန် ၂.၁% မှာ ရှမ်းလူမျိုး၊ ၁.၄% မှာ ကရင်လူမျိုးနှင့် ကျန် ၂.၀% မှာ ဒေသခံရိုးရာ မျိုးနွယ်စုများ အပါအဝင် အခြားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်။ ဘာသာရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ၉၅.၈% သော ပြည်သူသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြပြီး၊ ၁.၈% သည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များဖြစ်ကာ၊ ကျန် ၂.၄% သည် ရိုးရာနတ်ကိုးကွယ်မှုများနှင့် အခြားယုံကြည်မှုများကို လက်ခံယုံကြည်ကြသည်။

၃။ ပထဝီဝင် ဖြန့်ကြက်မှုနှင့် နေထိုင်မှုပုံစံ

လူဦးရေ၏ ၃၀% နီးပါးသည် ဒေသ၏ ဗဟိုနှင့် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည့် ယောနသံမြို့တွင် နေထိုင်ကြသည်။ ရန်အောင်မြင်ဒေသခွဲနှင့် ရာဇဌာနီဒေသခွဲတို့သည် လူဦးရေ ထူထပ်သည့် နောက်ထပ်ဒေသများဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဖျားပိုင်းရှိ ရတနာအောင်မြေဒေသခွဲတွင် လူဦးရေအနည်းငယ် နည်းပါးသည်။ အိမ်ဦးဒေသခွဲတွင် မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးမှုအလျင်အမြန်ဖြစ်ပေါ်နေပြီး၊ တံခွန်ဒေသခွဲသည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အခြေစိုက်စခန်းများနှင့်အတူ လူဦးရေသိပ်သည်းမှု နည်းပါးသောဒေသဖြစ်သည်။

•  ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှု: လွန်ခဲ့သည့် ၅ နှစ်တာကာလအတွင်း ကျေးလက်ဒေသများမှ မြို့ပြများသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်မှု သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ အဓိကအားဖြင့် စီးပွားရေးအခွင့်အလမ်းများနှင့် ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုများ ပိုမိုရရှိနိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်။ ပြောင်းရွှေ့လာသူအများစုသည် ယောနသံမြို့နှင့် ရန်အောင်မြင်မြို့သို့ ဦးတည်ကြသည်။

•  အိမ်ရာအခြေအနေ: မြို့ပြဒေသများတွင် လူဦးရေ၏ ၄၂.၁% သည် ခိုင်မာသောအဆောက်အအုံများ (ကွန်ကရစ်/အုတ်) ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည့်အိမ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။ ကျေးလက်ဒေသများတွင်မူ ၅၀.၅% သည် သစ်သားအိမ်များတွင် နေထိုင်ကြပြီး ၇.၄% သည် ဝါး၊ ဓနိတို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသော ရိုးရာအိမ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်။

၄။ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေး

•  ပညာရေး: ယောနသံဒေသ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၉၄.၂% အထိရှိပြီး၊ အထူးသဖြင့် အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၃၅ နှစ်ကြား လူငယ်များတွင် ၉၈% အထိ မြင့်မားသည်ကို တွေ့ရသည်။ ကျားမ အချိုးညီပြီး စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ အမျိုးသား ၉၅% နှင့် အမျိုးသမီး ၉၃.၅% ဖြစ်သည်။ အစိုးရ၏ အခမဲ့ မူလတန်းနှင့် အထက်တန်းပညာရေးစနစ်ကြောင့် ကျောင်းနေအရွယ် ကျောင်းသားများ၏ ၉၈.၇% သည် ကျောင်းသို့ ပုံမှန်တက်ရောက်နေကြသည်။

•  ကျန်းမာရေး: ဒေသ၏ ၉၅.၂% သော ပြည်သူသည် အစိုးရပိုင် ဆေးရုံများနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနများ၏ အခမဲ့ဝန်ဆောင်မှုများကို ရယူနေကြသည်။ ပုဂ္ဂလိကဆေးခန်းများကိုလည်း ၂၈.၉% သော ပြည်သူက အသုံးပြုကြသည်။ အခြေခံကာကွယ်ဆေးများဖြစ်သည့် ပိုလီယို၊ ဝက်သက် စသည့်ဆေးများ ထိုးနှံထားသည့် ၅ နှစ်အောက် ကလေးသူငယ်ပေါင်း ၉၆.၅% ရှိပြီး၊ ၎င်းသည် ဒေသတွင်းကျန်းမာရေးစနစ်၏ အားသာချက်ဖြစ်သည်။ သက်ကြီးရွယ်အိုများတွင် ဆီးချိုနှင့် သွေးတိုးရောဂါများ အများဆုံးတွေ့ရပြီး၊ ကျေးလက်ဒေသများတွင်မူ ငှက်ဖျားနှင့် အခြားကူးစက်ရောဂါများ ရှိနေသေးသည်။

၅။ စီးပွားရေးနှင့် လုပ်ငန်းခွင်

ယောနသံဒေသ၏ လုပ်သားအင်အားစုသည် လူဦးရေ၏ ၇၀% ခန့် (၄၃၀,၆၄၇ ဦး) ရှိသည်။ အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၄.၅% ဖြင့် နိမ့်ပါးသည်ကို တွေ့ရသည်။

•  ကဏ္ဍအလိုက် အလုပ်အကိုင်များ: လုပ်သားအင်အားစု၏ ၄၆.၄% သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် အများစုသည် ရာဇဌာနီဒေသခွဲရှိ စပါးစိုက်ခင်းများနှင့် ရန်အောင်မြင်ဒေသခွဲရှိ ကြံခင်းများတွင် လုပ်ကိုင်ကြသည်။ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကဏ္ဍသည် ၂၄.၁% ရှိပြီး အိမ်ဦးမြို့ရှိ စက်မှုဇုန်တွင် အထည်အလိပ်နှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေးကဏ္ဍသည် အဓိကဖြစ်သည်။ သတ္တုတူးဖော်ရေးကဏ္ဍသည် ၅.၂% ခန့်ရှိပြီး ရတနာရွှေမြေဒေသခွဲတွင် အများဆုံးဖြစ်သည်။

•  ဝင်ငွေအခြေအနေ: အိမ်ထောင်စုများ၏ ပျမ်းမျှလစဉ်ဝင်ငွေကို လေ့လာရာတွင် ၄၉.၉% သည် အလယ်အလတ်ဝင်ငွေအဆင့်တွင် ရှိနေပြီး၊ ၁၇.၇% သည် ဝင်ငွေမြင့်မားသော အဆင့်တွင် တည်ရှိနေကြသည်။

၆။ စစ်မှုထမ်းခြင်းနှင့် အမျိုးသားကာကွယ်ရေး

ယောနသံဒေသတွင် အသက် ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးသူတိုင်း စစ်မှုမထမ်းမနေရ ဥပဒေအရ အနည်းဆုံး ၂ နှစ် စစ်မှုထမ်းရသည်။ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၄၅ နှစ်ကြား ဒေသသားအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးပေါင်း ၂၇၅,၀၀၀ ဦး သည် စစ်ရေးလေ့ကျင့်မှုများ ရရှိထားပြီးဖြစ်သည်။ အမြဲတမ်းတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀၀,၀၀၀ ဦးရှိပြီး၊ ၎င်းတို့အနက် တပ်မဟာ ၃၊ ၆၊ ၉၊ ၁၂၊ ၁၅ တို့တွင် အချိုးကျ ခွဲဝေချထားသည်။ အရန်တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀၀,၀၀၀ ဦး ရှိပြီး ၎င်းတို့သည် အရေးပေါ်ကာလများတွင် တပ်မတော်ကို အင်အားဖြည့်တင်းပေးနိုင်ရန် အသင့်ရှိနေကြသည်။

၇။ အခြေခံအဆောက်အအုံနှင့် နည်းပညာ

•  အခြေခံအဆောက်အအုံများ: ယောနသံဒေသရှိ အိမ်ထောင်စုပေါင်း ၉၃.၅% သည် ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် နေရောင်ခြည်စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများမှ ထုတ်လုပ်သော လျှပ်စစ်မီးကို ရယူသုံးစွဲနိုင်ပြီဖြစ်သည်။ သန့်ရှင်းသောရေကို ၈၈.၂% သော အိမ်ထောင်စုများက ရရှိနေပြီး၊ မြို့ပြဒေသများတွင် ၉၅% အထိ ရရှိနေကြသည်။ လမ်းများ၏ ၇၅% မှာ ကွန်ကရစ်လမ်းများဖြစ်ပြီး ကျန် ၂၅% မှာ ကျေးလက်လမ်းများဖြစ်ကာ၊ ယောနသံမြို့ကို ရန်အောင်မြင် ရေနက်ဆိပ်ကမ်းနှင့် ဆက်သွယ်ထားသော အဓိကလမ်းမကြီးများကို အဆင့်မြှင့်တင်ထားသည်။

•  နည်းပညာသုံးစွဲမှု: အင်တာနက်ကို အိမ်ထောင်စု၏ ၇၂% က အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊ အထူးသဖြင့် မြို့ပြဒေသများတွင် ၉၀% အထိ သုံးစွဲနိုင်ကြသည်။ ဒေသ၏ ကိုယ်ပိုင် AI စနစ်ဖြစ်သော YNAI ကို မြို့ပြနေထိုင်သူများ၏ ၄၅.၅% က ပုံမှန်သုံးစွဲနေကြပြီး ကျေးလက်ဒေသများတွင်လည်း ၁၈.၂% အထိ အသုံးပြုမှု တိုးလာသည်ကို တွေ့ရသည်။

•  သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး: အိမ်ထောင်စု၏ ၃၀% သည် မော်တော်ဆိုင်ကယ်ပိုင်ဆိုင်ကြပြီး ၅% ခန့်သည် ကိုယ်ပိုင်ကား ပိုင်ဆိုင်ကြသည်။ ကုန်သွယ်မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ၎င်း၏မြစ်လက်တက်များရှိ ရေကြောင်းသွားလာမှုသည် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေဆဲဖြစ်သည်။

၈။ နိဂုံးချုပ်

ဤသန်းခေါင်စာရင်း အချက်အလက်များသည် ယောနသံဒေသသည် စီးပွားရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးတို့တွင် တိုးတက်မှုများစွာ ရရှိနေသည်ကို ပြသနေသည်။ အားကောင်းသော လူငယ်အင်အား၊ မြင့်မားသော စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းနှင့် ခိုင်မာသော ကာကွယ်ရေးစနစ်တို့သည် ဒေသ၏ အနာဂတ်အတွက် အလားအလာကောင်းများ ဖြစ်ပါသည်။ ဤအချက်အလက်များသည် ဒေသအစိုးရ၏ ရေရှည်စီမံကိန်းများကို ပိုမိုတိကျစွာ လမ်းညွှန်ပေးနိုင်မည်ဟု မျှော်လင့်ပါသည်။